De invloed van stress op de mondgezondheid

Stress is een bekend fenomeen in de huidige snelle maatschappij. Als we over stress praten dan wordt dit al snel gerelateerd aan werkstress. Is het zo dat je alleen stress kan krijgen van je werk? Wat is stress eigenlijk? En hoe heeft in invloed op ons leven?

Wat is stress eigenlijk?

Stress is een modern woord voor gevaar. Het is een natuurlijke prikkel die wordt veroorzaakt door een verandering van buitenaf of door gevaar, zoals honger, dorst, koude en warmte. De laatste vier zijn bekende prikkels voor het lichaam. Het lichaam reageert op een natuurlijke manier. Een voorbeeld van een natuurlijke reactie op een stressor (prikkel) is dat je gaat rillen als je het koud hebt. De beweging (rillen) zorgt ervoor dat je lichaam weer iets opgewarmd wordt.

Stressoren starten elk een enorme hoeveelheid aan reacties die het lichaam dwingen om zich aan te passen aan de situatie. Deze mechanismen zijn oeroud en ze helpen ons om gefocust, actief en alert te blijven en ze waren in het verleden van belang om te overleven.

De stressoren van nu

Naast natuurlijke stressoren die al oeroud zijn, zoals honger, dorst, koude en warmte, komen er tegenwoordig stressprikkels voor die het lichaam niet herkend. De enige reactie die volgt op zo’n onnatuurlijke prikkel is de vecht- of vluchtreactie. Deze reactie heeft er voor gezorgd, dat wij kunnen overleven. De vecht- of vluchtreactie gaat gepaard met het starten van een scala aan processen in ons lichaam.

In de laatste eeuw zijn er zo veel onbekende reacties voor ons bijgekomen, dat ons lichaam bijna continu overprikkeld is. Voorbeelden van deze stressoren zijn:

  • suiker
  • milieuvervuiling
  • straling van mobiele telefoons
  • chemische medicijnen
  • overdreven hygiëne
  • televisie kijken
  • de hele dag stil zitten achter de computer

Stress is dus niet alleen een woord voor een hoge werkdruk. Het is een verzamelnaam voor alle factoren die ons lichaam tijdelijk of langdurig uit balans brengen. Dit kunnen psychische, emotionele en fysieke aspecten zijn.

Hoe reageert je lichaam op stress?

Een reactie op stress gaat gepaard met een samenspel tussen verschillende organen. In een situatie van gevaar zorgt het lichaam dat we alert zijn en zo nodig kunnen handelen om onszelf in veiligheid te brengen. In de hersenen wordt een hormoon (boodschapper) afgescheiden die er voor zorgt dat er in de bijnieren adrenaline vrijkomt. Dit proces verloopt onbewust en reageert automatisch op gevaar.

Adrenaline zorgt er voor dat je in de vecht of vlucht-stand komt en hierbij verhoogd onder andere je bloeddruk, hartslag en ademhaling zodat er energie vrijgemaakt wordt. Energie die je heel hard nodig hebt wanneer je een moment later in staat moet zijn om te vechten of vluchten. Ook wordt het immuunsysteem geactiveerd om direct te kunnen reageren als je tijdens het vechten of vluchten een wond oploopt. Al vrij snel na de aanmaak van adrenaline maakt je lichaam cortisol aan. Cortisol zorgt er voor dat de stressreactie geremd wordt zodat alles weer tot rust komt. De bloeddruk, hartslag en ademhaling dalen. Ook zorgt cortisol ervoor dat het immuunsysteem onderdrukt wordt (het is niet handig om ziek te worden als je achterna gezeten wordt door een beer).

Als de stressfactor niet overwonnen of verwijderd kan worden dan blijft er een licht verhoogde cortisolproductie bestaan. Bij chronische stress is het immuunsysteem langdurig minder actief zolang er cortisol geproduceerd kan worden door de bijnieren. Heb je een wondje? Dit wondje zal niet snel helen doordat cortisol de ontstekingsreactie en daarmee de wondheling onderdrukt.

Stress en bloedend tandvlees

Chronische stress zorgt voor een ontregeling van de normale ontstekingsreactie. Het immuunsysteem reageert afwijkend tijdens chronische stress. In een normale situatie wordt een ontsteking die ontstaat als antwoord op een acute stressreactie door cortisol geremd. Dit lukt minder goed als er sprake is van een verlaagde of een verhoogde cortisolspiegel, veroorzaakt door langdurige stress. Het resultaat van chronische stress is een zichzelf versterkende chronische ontstekingsreactie in het lichaam.

In de mond is een chronische ontstekingsreactie ook terug te zien. Langdurige stress kan in de mond zichtbaar zijn aan een verhoogde bloedingsneiging van het tandvlees.

Stress en een tekort aan energie in de mond

Een andere oorzaak van bloedend tandvlees tijdens chronische stress hangt samen met een verhoogde behoefte aan energie door het lichaam. Een stressreactie begint met het vrijmaken van energie. Om snel in actie te kunnen komen heeft je lichaam snel energie nodig. Het is in het kader van de energieverdeling niet handig als je energie verliest omdat dit naar het immuunsysteem gaat.

Het mond- en het darm slijmvlies wordt meer doorlaatbaar, zodat voedingsstoffen snel opgenomen kunnen worden in het bloed. Bij chronische stress is het mondslijmvlies over een langere periode meer doorlaatbaar, waardoor pathogenen (ziekteverwekkers) via de mondbarrière de bloedbaan in kunnen. Er ontstaat een ontstekingsreactie om het lichaam te beschermen tegen deze ziekmakers. De tandvleesontstekingen die ontstaan zijn worden gekenmerkt door bloedend tandvlees.

Het enzym amylase wordt verhoogd geproduceerd tijdens een stressreactie. Dit enzym zorgt ervoor dat er meer koolhydraten opgenomen kunnen worden in het lichaam omdat koolhydraten snel voor energie kunnen zorgen. Dit is nodig in tijden van stress. Het enzym amylase opent de slijmvliesbarrière en het is verantwoordelijk voor cariës (gaatjes) en gingivitis, parodontitis (tandvleesontstekingen) omdat pathogenen suiker als energie gebruiken. Hoe meer amylase er geproduceerd wordt door stress, des te meer suiker er in de mond omgezet wordt, wat voor problemen zorgt. Ook heb je veel meer trek in zoetigheid in perioden van stress.

Een tekort aan voedingsstoffen

Er gebeurd echter nog meer. Chronische stress vraagt om veel voedingsstoffen. Hierdoor kan een tekort aan bepaalde vitamines en mineralen ontstaan. Calcium, magnesium, zink en de B-vitamines worden veelvuldig verbruikt. En juist deze mineralen en vitamines zijn nodig voor sterke slijmvliezen en gezond tandweefsel.