21 mei Tips bij stressgerelateerde mondklachten

Kaakspanning, tandenknarsen, een droge mond of gevoelig tandvlees ontstaan vaak niet alleen in de mond zelf. We zien dat deze klachten samenhangen met langdurige stress en een lichaam dat moeite heeft om tot rust te komen. Wanneer we langdurig onder spanning staan, heeft dat invloed op ademhaling, spierspanning, slaap, hormonen, ontstekingsprocessen en het immuunsysteem. En juist die systemen spelen een belangrijke rol in de gezondheid van de mond. De mond is daardoor vaak niet het begin van het probleem, maar wel een plek waar het zichtbaar wordt.

Gelukkig kun je daar wél iets aan doen. Niet alleen lokaal in de mond, maar juist door het lichaam meer rust, veiligheid en herstel te geven.

Leer je kaak bewust ontspannen

Veel mensen merken pas hoe gespannen hun kaken zijn wanneer ze bewust gaan voelen. Tijdens stress, concentratie of slaap houden we vaak ongemerkt spanning vast in de kauwspieren. De tanden raken elkaar continu, de tong drukt tegen het gehemelte of de schouders trekken langzaam omhoog.

Een ontspannen mond ziet er eigenlijk heel rustig uit:

• tanden raken elkaar niet in rust
• de tong ligt ontspannen tegen het gehemelte
• de lippen zijn zachtjes gesloten
• de ademhaling verloopt rustig via de neus

Alleen al meerdere keren per dag even stilstaan bij de vraag: “Houd ik spanning vast in mijn gezicht, nek of kaak?” kan helpen om meer bewustzijn en ontspanning te creëren. Vaak beginnen kleine veranderingen juist daar.

Werk aan een goede ademhaling

Stress verandert onze ademhaling. Veel mensen gaan ongemerkt sneller, hoger of oppervlakkiger ademen. Mondademhaling komt daarbij regelmatig voor, overdag, maar ook tijdens de slaap. Het lichaam blijft daardoor vaak meer in een staat van alertheid. Je ademhaling heeft directe invloed op het parasympatisch deel van het zenuwstelsel, de rem.

Een rustige neusademhaling helpt om het lichaam te ontspannen en signalen van veiligheid te geven. Het ondersteunt hiermee:

• ontspanning en herstel
• gezonde speekselproductie
• betere slaapkwaliteit
• een rustigere hartslag
• betere zuurstofopname
• minder droge mond

Vaak begint herstel niet met “harder je best doen”, maar juist met weer leren vertragen. Bijvoorbeeld door:

• bewust door de neus te ademen overdag
• langer en rustiger leren uitademen
• letten op ademhaling tijdens stressmomenten
• een mondademhaling tijdens slaap herkennen

Slaap is de beste manier om te herstellen

Veel stressgerelateerde mondklachten worden ’s nachts zichtbaar. Je wordt misschien wakker met vermoeide kaken, hoofdpijn of gespannen spieren zonder te beseffen dat het lichaam gedurende de nacht actief is gebleven. Tijdens gezonde slaap herstelt het lichaam. Maar bij langdurige stress blijft het systeem soms in een lichte staat van waakzaamheid. Dat zie je regelmatig terug in:

• tandenknarsen
• kaakklemmen
• onrustige slaap
• gespannen wakker worden
• vermoeidheid ondanks voldoende slaap

Herstel vraagt daarom niet alleen meer slaap, maar vooral diepere rust. Kleine gewoontes kunnen daarin veel verschil maken, zoals:

• vaste slaaptijden
• minder schermen in de avond
• rustmomenten vóór het slapen
• voldoende daglicht overdag
• minder cafeïne en prikkels later op de dag

Ondersteun je lichaam met de juiste voeding

Voeding is misschien niet iets waar je snel aan denk bij stressregulatie. Er is echter niet in het lichaam dat functioneert zonder voedingsstoffen, dus speelt voeding ook een belangrijke rol bij stressregulatie en mondgezondheid. Het lichaam heeft voedingsstoffen nodig om goed te kunnen herstellen en ontspannen. Denk bijvoorbeeld aan:

• voldoende eiwitten
• een stabiele bloedsuikerspiegel
• magnesiumrijke voeding
• omega 3-vetzuren
• voldoende hydratatie

Daarnaast kunnen chronische ontstekingen, darmgezondheid en tekorten invloed hebben op stressgevoeligheid én klachten in de mond.

Verminder overprikkeling

Veel mensen leven langdurig in een ritme van ‘doorgaan’ presteren en aanpassen aan anderen. Het lichaam krijgt daardoor weinig momenten waarop het echt kan ontspannen. Maar herstel ontstaat juist in rust.

In vertraging. In veiligheid. In momenten waarop het zenuwstelsel voelt: “Ik hoef even niets.”

En dat hoeft zeker niet ingewikkeld te zijn, want soms is dit al voldoende:

• wandelen (het liefst in de natuur)
• gewoon in de natuur zijn (op een bankje in het park of langs het water)
• doe eens een ademhalingsoefening
• yoga of meditatie
• verminder constante prikkels, zonder je eens af
• bewust pauzes nemen
• vaker niets moeten, vervelen is juist goed

Rust is zeker niet lui. Het is een biologisch herstelmechanisme!!

Hypnotherapie en zenuwstelselregulatie

Bij stressgerelateerde mondklachten speelt het onderbewuste vaak een grotere rol dan we denken. Hypnotherapie kan helpen om het lichaam weer meer ontspanning en veiligheid te laten ervaren. Niet alleen mentaal, maar juist ook lichamelijk. Het kan ondersteunen bij:

• diepe ontspanning
• het verminderen van stressreacties
• het loslaten van spanning
• meer lichaamsbewustzijn
• het reguleren van het autonome zenuwstelsel
• en ook angst voor de tandarts

Binnen een holistische aanpak (het lichaam als geheel zien en niet als losse onderdelen) gaat het daarbij niet alleen om symptoombestrijding, maar om het lichaam helpen terug te keren naar meer rust, herstel en regulatie.

De mond als spiegel van het lichaam

Mondklachten staan vaak niet op zichzelf. De mond reageert voortdurend op wat er in het lichaam gebeurt.

Daarom vraagt herstel soms verder kijken dan alleen de klacht zelf. Juist door ook aandacht te geven aan stress, herstel, ademhaling en ontspanning ontstaat ruimte voor echte verandering, niet alleen in de mond, maar in het hele systeem.

Wil je je lichaam helpen meer tot rust te komen?

Soms begint herstel niet met harder werken of nóg meer proberen, maar juist met vertragen.

Speciaal daarvoor ontwikkelde ik de audio Rust in Actie, een ontspannende oefening gericht op ademhaling, lichaamsbewustzijn en het kalmeren van het zenuwstelsel.

Meer lezen

• 3 redenen om stress te verminderen
• Stress en de gevolgen voor de mond
• 7 signalen in de mond die kunnen wijzen op stress

Bronnen

• Manfredini D, Lobbezoo F. Role of psychosocial factors in the etiology of bruxism. Journal of Orofacial Pain. 2009;23(2):153–166
• Engeland CG et al. Psychological distress and salivary secretory immunity. Brain, Behavior, and Immunity. 2016;52:11–17.
• Loos BG et al. Stress en parodontitis Nederlands Tijdschrift voor Tandheelkunde (2020)
• Jerath R et al. Physiology of long pranayamic breathing: Neural respiratory elements may provide a mechanism that explains how slow deep breathing shifts the autonomic nervous system. Medical Hypotheses. 2006;67(3):566–571.
• Jensen MP et al. Hypnosis for chronic pain management: A new hope. Pain (2009)
• Functional changes in brain activity after hypnosis. Neural Plasticity (2015)